Nhân sâm Mỹ đối mặt với tuyệt chủng

Nhiều năm gần đây, nạn đào trộm nhân sâm phục vụ nhu cầu từ Trung Quốc làm cho số lượng nhân sâm tự nhiên ngày càng suy giảm mạnh.
Năm 1975, nhân sâm Mỹ (tên khoa học: Panax quinquefolius ) được liệt kê vào Phụ lục II của Công ước thương mại quốc tế về các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp CITES, trong đó ủy quyền cho Cục Cá và Động – Thực vật hoang dã Mỹ điều chỉnh việc buôn bán nhân sâm. Mặc dầu chính quyền ngày càng gia tăng hình phạt đối với tội đào trộm sâm và giới hạn thời điểm thu hoạch, nhưng nhiều người vẫn khó cưỡng lại nguồn lợi nhuận khổng lồ do nhân sâm mang lại.
Kẻ thù lớn nhất của nhân sâm là… nhân loại
Bốn tuần 9 vừa qua, rất đông người đến chạm mặt Jim Corbin, Giám đốc Cục quản lý nông nghiệp Bắc Carolina, để xin giấy phép nhằm hợp pháp hóa việc mua bán nhân sâm Mỹ. Corbin đoán rằng có rất ít nhân sâm ở Mỹ được thu hoạch một cách hợp lí.

Nhân sâm Mỹ sau khi thu hoạch. (Nguồn: National Geographic)
Bên cạnh đó, một vài ít người dân địa phương đã mở đầu trồng hoặc bảo tồn nhân sâm trên đất của mình. Theo lời Jeanine Davis, một nhà sinh học thực vật tại Đại học Bắc Carolina:“Cách tốt nhất để bảo tồn cho các loài thực vật quý hiếm là giảm thiểu nạn đào trộm”.
Trên nhân loại hiện có 11 loài nhân sâm khác biệt. Từ ngàn xưa, nhiều nền văn hóa, thường là các tổ quốc châu Á đã sử dụng nhân sâm như một loại thuốc chữa bệnh quý hiếm. Nhân sâm được chào mời như là một phương thuốc thần kỳ chữa được bách bệnh trên đời, từ căn bệnh suy nhược cơ thể đến bệnh rối loạn công dụng cương dương. Việc ưa chuộng và tiêu thụ số lượng lớn ở nhiều nước châu Á, khác lạ là Trung Quốc như hiện giờ đã đẩy nhân sâm đến bên bờ tuyệt chủng hoặc bị đe dọa nghiêm trọng.
Vào những năm 1700, một vị linh mục Dòng Tên đã phát xuất hiện nhân sâm Mỹ và mở màn trao đổi nhân sâm để lấy trà của TQuốc cũng như nguồn tài chính lớn cho phong trào đấu tranh chống thực dân ở Bắc Mỹ. Tỷ phú Daniel Boone cũng đã gây dựng phần lớn của nả của mình từ nhân sâm. Ngày nay, việc thu hoạch nhân sâm hoang dã theo cách truyền thống, được gọi là đi “senging” hoặc “sanging”, vẫn đang được tiến hành ở nhiều vùng thuộc dãy Appalachia.
Công tác quản lý và bảo tồn còn gian truân
Maggie Bowers tới xin giấy phép từ Corbin để bán những củ sâm mà cô mua từ những người phu đào sâm và từ chính bản thân cô thu hoạch được. Maggie cho biết cả thân phụ lẫn mẹ cô đều là những người chuyên đi tìm kiếm nhân sâm. Họ kế tục công việc này từ ông bà của cô. Nhờ vào tiền bán nhân sâm, họ có thể trang trải được mọi chi phí hàng bốn tuần và đủ để mua tiến thưởng cho trẻ nhỏ trong nhà vào dịp giáng sinh đến. Gia đình cô ngâm rễ nhân sâm trong chai rượu và có thói quen uống một muỗng cà phê rượu sâm mỗi buổi sáng vì tin rằng nó sẽ chữa mọi căn bệnh mà cơ thể đang mắc phải.
Trước khi ký tên cho phép, Corbin phải tiến hành kiểm tra sản phẩm. Mỗi gốc sâm chung chỉ nặng một vài ounce và có kích thước bằng một ngón tay. Corbin dùng đèn pin chuyên dụng để kiểm tra xem những túi sâm đó có dấu hiệu của lực lượng kiểm lâm Vườn đất nước Great Smoky hay không. Nếu hiện ra dấu hiệu màu cam từ bột huỳnh quang tức là nhân sâm đó đã bị trộm từ đất của Chính phủ.
Theo nhà sinh vật học James McGraw (Đại học Tây Virginia), người đã dành đa phần sự nghiệp của mình nghiên cứu nhân sâm Mỹ, chỉ có khoảng 6% nhân sâm thu hoạch ở nước này đạt được tất cả các yêu cầu về độ tuổi, thời gian và khu vực được thu hoạch.
Qui định liên bang cấm thu hoạch nhân sâm trong vườn quốc gia và khu rừng nguyên sinh, nhưng thực tế số lượng nhân sâm lớn nhất và chất lượng nhất có thể được tìm thấy khắp Trường học nước nhà Great Smoky và gần Vườn Tổ quốc Pisgah. Khu vực này quá mênh mông lớn và quá xa xôi nên công tác chặn đứng nạn trộm nhân sâm tràn lan chạm mặt nhiều gian khổ.
Vì vậy cách đây 20 năm, Corbin cùng các kiểm lâm viên đã phát triển chuỗi hệ thống quản lý số lượng nhân sâm bằng bột màu huỳnh quang nhằm chuẩn y các cơ quan công dụng thuận lợi phát hiện xem nhân sâm có bị khai thác trộm hay không. Họ dùng một loại bột màu có chứa những con chíp định vị GPS siêu nhỏ bên trong, vậy nên quan chức có thể xác định nguồn gốc của chúng và cũng là bằng chứng quan trọng để lật tẩy những kẻ trộm. Bột màu này sẽ phát sáng đỏ như đầu điếu thuốc đang cháy dưới ánh đèn pin chuyên dụng.
Trước khi mở đầu mùa thu hoạch nhân sâm, các nhân viên kiểm lâm và tình nguyện viên tỏa ra khắp các vườn nước nhà. Mục tiêu của họ là để tìm kiếm cây nhân sâm cực hiếm trong rừng và dùng cọ để quét sạch những bụi bẩn từ mỗi gốc sâm, sau đó dịu dàng bôi lên đó bột huỳnh quang màu cam rồi phủ đất lại như cũ. Công việc này kéo dài khoảng 1 tuần, thường diễn ra vào 04 tuần 8 hằng năm.
Công tác quản lý và bảo tồn gặp không ít khó khăn. Có thể kể đến như cắt giảm ngân sách đã khiến khoảng 40 % nhân viên kiểm lâm lâm vào tình trạng thất nghiệp, trong khi nạn săn trộm nhân sâm đang ngày càng gia tăng. Để đối phó với tình trạng đó, họ phải nương tựa vào nhiều biện pháp bảo vệ giống như cách sử dụng bột có chứa chíp định vị GPS. Pond, một nhân viên kiểm lâm đánh giá rằng biện pháp đó mang lại hiệu quả cao, tuy nhiên vẫn còn chạm chán vướng mắc trong việc tích lũy dữ liệu để bình chọn đúng mực.
Bên cạnh, với diện tích mênh mang của các phố đi bộ quốc gia cùng với địa hình nhấp nhô hẻo lánh nên nhiều nhân sâm vẫn chưa được khắc ghi. Nhiều người đào trộm lớn lên trong các khu rừng và thông thạo địa hình hơn hẳn những nhân viên kiểm lâm. Họ cũng có thể lực mạnh mẽ và bền bỉ nên thuận tiện vượt qua những địa hình hiểm trở và những điều kiện khắc nghiệt của miền núi. Thêm vào đó là sự túng thiếu và tỷ lệ tăng thêm các căn bệnh hiểm nghèo ngày càng cao cũng làm cho nhân sâm ngày càng bị săn lùng ráo riết.
Mức phạt chưa có tính răn đe
Công việc thu hoạch nhân sâm vẫn cốt yếu do nam giới đảm nhận. Những tên trộm có rất ít đường để thoát ra khỏi khu rừng. Đội phục kích đợi sẵn, các nhân viên kiểm lâm và cán bộ địa phương có thể xuất hiện kịp thời để bắt giữ kẻ trộm khi chúng đang nỗ lực chạy thoát với số nhân sâm bị trộm. Nếu bị bắt và kết án, những kẻ săn trộm có thể phải đương đầu với khoản tiền phạt và thậm chí phải ngồi tù. Vào mùa Thu năm ngoái, một tay đào trộm bị bắt giam trong 6 bốn tuần và đã được thả hòa bình vào mùa Xuân năm nay.
Rễ nhân sâm bị tịch thu bởi kiểm lâm viên để dịch vụ cho công việc điều tra, sau đó mang trồng quay về. Rất ít trong số chúng có thể tồn tại, nhưng vẫn tốt hơn là không có gì. Pond công nhận rằng dù rằng mức án cho tội săn trộm nhân sâm chỉ giúp ngăn chặn một bộ phận nhỏ chứ không hoàn toàn chặn đứng triệt để. Theo ông, thời cơ tốt nhất cho nhân sâm tồn tại chính là việc dân chúng tích cực trồng và nuôi dưỡng nó trên vùng đất của riêng mình. Ý tưởng bảo tồn bằng việc trồng trọt là một trong số ít các biện pháp tiềm năng giúp nâng cao số lượng nhân sâm hiện giờ.
Theo baoquocte/ National Geographic

Post Author: chatluong_net